Dokument | 2021
Od pomówienia do spalenia
„Od pomówienia do spalenia” to fabularyzowany film dokumentalny Fundacji Filmowej Polscy Wychodźcy w reżyserii Grzegorza Kubaszki, zrealizowany w 2021 roku. Produkcja trwa 47 minut i opowiada o losach kobiet, dziewcząt, ale także mężczyzn i nieletnich oskarżanych o czary na obszarze dawnego pogranicza polsko-czeskiego — w okolicach Nysy, Prudnika, Jesenika i Šumperka.
Film prowadzi widza przez mroczny fragment historii XVI–XVIII wieku, pokazując, jak w czasach lęku, niewiedzy i społecznych napięć rodziły się mechanizmy oskarżeń, wykluczenia i przemocy. Nagłe zmiany pogody, nieurodzaj, choroby ludzi i zwierząt czy epidemie stawały się pretekstem do szukania winnych. Zamiast szukać prawdziwych przyczyn, społeczności tworzyły kozły ofiarne, a pomówienia prowadziły do tortur, procesów i egzekucji.
Siłą filmu jest to, że nie zatrzymuje się on na samej rekonstrukcji dawnych wydarzeń. Twórcy pokazują, że historia procesów o czary nie jest tylko zamkniętym rozdziałem przeszłości, lecz także opowieścią o ponadczasowych mechanizmach strachu, stygmatyzacji i społecznego wykluczania. Na stronie projektu fundacja wprost podkreśla związek tej historii z tematami aktualnymi również dziś — napięciami społecznymi, kryzysami, epidemiami czy potrzebą wskazywania winnych w chwilach niepewności.
Film został przygotowany z dużą dbałością o rzetelność historyczną i zgodność z wiedzą naukową. W projekcie biorą udział eksperci z różnych dziedzin, m.in. historii, antropologii, muzealnictwa, psychologii i klimatologii, z Polski i Czech. Zdjęcia realizowano po obu stronach granicy, między innymi w Nysie, Wrocławiu, Toruniu, Katowicach, Jeseniku, Velkich Losinach i Petrovych Kamenach, dzięki czemu film buduje szeroki, transgraniczny kontekst tej opowieści.
Atutem produkcji jest także forma. „Od pomówienia do spalenia” łączy dokument z warstwą artystyczną, wykorzystując animacje oparte na oryginalnych rycinach z polskich i czeskich zbiorów muzealnych. Dzięki temu film nie tylko przekazuje wiedzę, ale też buduje mocny nastrój i pozwala widzowi wejść w realia epoki, w której strach, plotka i interes potrafiły zadecydować o ludzkim losie.
To film o historii pogranicza, ale też o naturze ludzkich zbiorowości — o tym, jak łatwo rodzi się osąd, jak szybko działa mechanizm wykluczenia i jak wysoką cenę płacą ci, którzy zostają uznani za „innych”. Dlatego ten dokument działa jednocześnie jako opowieść historyczna i jako ważny komentarz do współczesności. Premiera filmu odbyła się 23 października 2021 roku w Nyskim Domu Kultury.
Z pacynką
i w pasiaku
Film dokumentalny z elementami fabularyzowanymi o Zofii Hajduk — opolance, konspiratorce i więźniarce Ravensbrück oraz Auschwitz, której życie stało się świadectwem odwagi i walki o polską tożsamość.
Azymut
Węgry
Fabularyzowany dokument o prof. Wacławie Felczaku — kurierze tatrzańskim, emisariuszu rządu RP na uchodźstwie i jednej z najważniejszych postaci polsko-węgierskiej historii XX wieku.
Od pomówienia do spalenia
Fabularyzowany dokument o historii procesów o czary na pograniczu polsko-czeskim — opowieść o strachu, pomówieniach i mechanizmach wykluczenia, które przez wieki prowadziły od oskarżenia do śmierci.
Sanitariuszka
Film dokumentalny o Walerii Nabzdyk — sanitariuszce III Powstania Śląskiego, nauczycielce i społecznej działaczce, której życie stało się świadectwem śląskiej pamięci, odwagi i odpowiedzialności.
János Esterházy.
Niewymazana historia
„János Esterházy. Niewymazana historia” to fabularyzowany dokument o bohaterze polsko-węgierskiej pamięci, który w czasach wojny pomagał prześladowanym, a po wojnie sam padł ofiarą komunistycznych represji. To przejmująca opowieść o honorze, odpowiedzialności i historii Europy Środkowej widzianej przez los jednego człowieka.
Twarzą w twarz
„Twarzą w twarz” to popularnonaukowy dokument o polsko-czeskich relacjach widzianych przez historię, kulturę i narodową mentalność. Film łączy lekkość formy z rzetelnym spojrzeniem na wielowiekowe sąsiedztwo, pokazując, że to, co nas różni, bywa równie ciekawe jak to, co od dawna nas łączy.
