Dokument | 2025
Z pacynką
i w pasiaku
„Z Pacynką i w pasiaku” to film dokumentalny z elementami fabularyzowanymi w reżyserii Grzegorza Kubaszki, poświęcony niezwykłej historii Zofii Hajduk — opolanki, działaczki polskiej mniejszości w Niemczech, żołnierki konspiracji i więźniarki niemieckich obozów koncentracyjnych. Bohaterka filmu pochodziła z rodziny Poliwodów, silnie związanej z podtrzymywaniem polskiej tożsamości na Śląsku Opolskim.
Film prowadzi widza przez najważniejsze etapy jej życia: od młodości w przedwojennym Opolu, przez działalność w polskim teatrzyku lalek założonym przez Alojzego Smolkę, aż po zaangażowanie w działalność patriotyczną i konspiracyjną. To właśnie z tego zestawienia — świata sceny, pacynki i okupacyjnego pasiaka — wyrasta symboliczny tytuł filmu.
W centrum opowieści znajduje się wojenny los Zofii Hajduk. W czasie okupacji działała w strukturach ZWZ-AK „Skorpion” na Opolszczyźnie, uczestniczyła w pracy wywiadowczej, przekazywała meldunki, współtworzyła antyhitlerowską propagandę oraz wspierała jeńców i robotników przymusowych, między innymi w rejonie obozu Lamsdorf w Łambinowicach. Film wydobywa przy tym rzadziej pokazywany wątek polskiej konspiracji na terenach wcielonych do Rzeszy oraz ważną rolę kobiet w ruchu oporu.
Twórcy pokazują także najbardziej dramatyczny rozdział jej biografii — aresztowanie, uwięzienie oraz pobyt w KL Ravensbrück i KL Auschwitz-Birkenau, gdzie trafiła jako więzień szczególny. Zofia Hajduk przeżyła obozową gehennę i marsz śmierci, a po wojnie wróciła do Opola, by dalej działać społecznie i współtworzyć życie kulturalne regionu.
To nie jest tylko biografia jednej bohaterki. „Z Pacynką i w pasiaku” to opowieść o odwadze, pamięci i polskiej tożsamości budowanej mimo przemocy, strachu i systemowego wyniszczania. Film łączy historyczną rzetelność z emocjonalną narracją, wykorzystując archiwalia, materiały dźwiękowe i filmowe oraz formę dokumentu fabularyzowanego, dzięki czemu historia Zofii Hajduk staje się bliska także współczesnemu widzowi.
Produkcja została ukończona w 2024 roku i była prezentowana publicznie m.in. podczas pokazów premierowych w Opolu, a także znalazła się w Konkursie Dokument Polski 2025 na Festiwalu NNW.
Z pacynką
i w pasiaku
Film dokumentalny z elementami fabularyzowanymi o Zofii Hajduk — opolance, konspiratorce i więźniarce Ravensbrück oraz Auschwitz, której życie stało się świadectwem odwagi i walki o polską tożsamość.
Azymut
Węgry
Fabularyzowany dokument o prof. Wacławie Felczaku — kurierze tatrzańskim, emisariuszu rządu RP na uchodźstwie i jednej z najważniejszych postaci polsko-węgierskiej historii XX wieku.
Od pomówienia do spalenia
Fabularyzowany dokument o historii procesów o czary na pograniczu polsko-czeskim — opowieść o strachu, pomówieniach i mechanizmach wykluczenia, które przez wieki prowadziły od oskarżenia do śmierci.
Sanitariuszka
Film dokumentalny o Walerii Nabzdyk — sanitariuszce III Powstania Śląskiego, nauczycielce i społecznej działaczce, której życie stało się świadectwem śląskiej pamięci, odwagi i odpowiedzialności.
János Esterházy.
Niewymazana historia
„János Esterházy. Niewymazana historia” to fabularyzowany dokument o bohaterze polsko-węgierskiej pamięci, który w czasach wojny pomagał prześladowanym, a po wojnie sam padł ofiarą komunistycznych represji. To przejmująca opowieść o honorze, odpowiedzialności i historii Europy Środkowej widzianej przez los jednego człowieka.
Twarzą w twarz
„Twarzą w twarz” to popularnonaukowy dokument o polsko-czeskich relacjach widzianych przez historię, kulturę i narodową mentalność. Film łączy lekkość formy z rzetelnym spojrzeniem na wielowiekowe sąsiedztwo, pokazując, że to, co nas różni, bywa równie ciekawe jak to, co od dawna nas łączy.
